Testosteronboosters: wat zit er echt in?

Testosteronbooster is een marketingcategorie, geen medische. De potten delen een bekende cast aan ingrediënten: zink, vitamine D, magnesium, fenegriek, tongkat ali, ashwagandha, D-asparaginezuur, boor. Sommige daarvan hebben echte rollen in het lichaam. Geen ervan is testosteron in een capsule, en geen ervan vervangt een diagnose. Voor mannen boven de 40 is de nuttigere vraag niet welke booster werkt, maar of de symptomen die aan laag testosteron worden toegeschreven daadwerkelijk door laag testosteron komen. Dat antwoord krijg je via een bloedtest en een dokter, niet via een supplementenetiket.

Wat het onderzoek laat zien, per ingrediënt

Het bewijs voor deze categorie is ongelijk. Een paar ingrediënten hebben kleine onderzoeken achter zich, meestal in specifieke groepen zoals oudere mannen, mannen met een lage inname van een nutriënt, of mannen onder zware lichamelijke stress. Andere berusten op mechanistische redeneringen en heel weinig humaan onderzoek. Reviews van het onderzoek vinden over het algemeen dat effecten klein zijn, inconsistent tussen studies, en het duidelijkst wanneer iemand een tekort heeft.

Zink. Zink is betrokken bij de testosteronproductie, en ernstig zinktekort wordt geassocieerd met laag testosteron. Onderzoeken bij mannen met voldoende zinkinname hebben over het algemeen geen betekenisvolle stijging laten zien. Het plausibele effect is correctie van een tekort, niet een boost boven normaal.

Vitamine D. Vitamine D-receptoren komen voor in de cellen die testosteron produceren. Studies bij mannen met lage vitamine D-waarden hebben soms bescheiden veranderingen laten zien na suppletie; studies bij mannen met normale waarden meestal niet. Het bewijs is wisselend en het effect, waar het optreedt, is klein.

Magnesium. Magnesium is betrokken bij een groot aantal enzymreacties, en een lage magnesiumstatus is in observationeel onderzoek in verband gebracht met lager testosteron. Kleine onderzoeken bij actieve en oudere mannen gaven inconsistente resultaten. Net als bij zink is het realistische scenario het corrigeren van een lage inname.

Fenegriek. Fenegriekzaadextracten zijn onderzocht in kleine onderzoeken, vaak bij mannen die krachttraining doen of oudere mannen, met enkele meldingen van bescheiden veranderingen in testosteron of in maten zoals kracht en libido. Reviews beschrijven het bewijs als beperkt en de studies als klein en kort. Het is geen behandeling voor laag testosteron.

Tongkat ali. Ook wel Eurycoma longifolia genoemd, deze wortel is onderzocht in kleine onderzoeken, waaronder bij mannen met laag testosteron en bij mannen onder stress. Sommige onderzoeken melden veranderingen in testosteron of in vragenlijsten over stemming en libido. De studies zijn schaars, vaak industriegebonden, en kort. Het bewijs is beperkt.

Ashwagandha. Withania somnifera is onderzocht in kleine onderzoeken, verschillende bij mannen onder lichamelijke of psychologische stress. Sommige melden lager cortisol en bescheiden veranderingen in testosteron. Reviews beschrijven het bewijs als vroeg en de onderzoeken als klein. Het is niet vastgesteld als testosteronbehandeling.

D-asparaginezuur. Vroege kleine studies suggereerden een effect op testosteron. Grotere en beter gecontroleerde onderzoeken bij mannen die krachttraining doen, hebben dit over het algemeen niet bevestigd, en sommige vonden geen verandering. Dit is een van de duidelijkere voorbeelden van een ingrediënt waarvan de vroege belofte niet standhield.

Boor. Kleine korte studies hebben veranderingen in vrij testosteron en in ontstekingsmarkers gemeld. De bewijsbasis is dun en de studies kort. Het is niet genoeg om een claim te ondersteunen.

Vormen, hoeveelheden en timing op een etiket

Onderstaande hoeveelheden zijn de ranges die gangbaar zijn in onderzoek of op standaardetiketten. Het zijn geen doelen om te overschrijden, en het etiket van een product moet worden gevolgd zoals het er staat.

• Zink: meestal 10-30 mg per dag, vaak als zinkcitraat, -gluconaat of -picolinaat. Langdurig hoge doses zink kunnen de koperopname verstoren.
• Vitamine D: meestal 1000-2000 IE per dag als D3 (cholecalciferol). Hogere hoeveelheden worden soms onder medisch toezicht gebruikt na een bloedtest.
• Magnesium: meestal 200-400 mg per dag, vaak als magnesiumcitraat, -glycinaat of -oxide. Oxide wordt slecht opgenomen en kan de ontlasting losser maken.
• Fenegriek: in onderzoeken is vaak ongeveer 500-600 mg gestandaardiseerd zaadextract per dag gebruikt, soms verdeeld over twee doses.
• Tongkat ali: in onderzoeken is vaak 100-300 mg gestandaardiseerd wortelextract per dag gebruikt.
• Ashwagandha: in onderzoeken is vaak 300-600 mg gestandaardiseerd wortelextract per dag gebruikt, vaak als KSM-type preparaten, hoewel merken niet het punt zijn.
• D-asparaginezuur: in onderzoeken is vaak 2-3 g per dag gebruikt. Gezien de zwakke resultaten is er weinig reden om het te zoeken.
• Boor: in studies is vaak 3-10 mg per dag gebruikt.

Timing is voor de meeste van deze minder belangrijk dan consistentie. Vetoplosbaar vitamine D wordt beter opgenomen met een maaltijd die vet bevat. Magnesium wordt vaak ‘s avonds ingenomen, deels vanwege het effect op de ontlasting en deels uit conventie rather dan sterk bewijs. Fenegriek, tongkat ali en ashwagandha worden meestal met voedsel ingenomen om maagklachten te verminderen. Geen van deze hoeft op een bewijsgebaseerde manier te worden geclycled, ondanks wat etiketten suggereren.

Wat een supplement niet kan, en wat een bloedtest wel kan

Geen enkel supplement in deze categorie behandelt een vergrote prostaat, en geen enkel behandelt laag testosteron. Dat zijn medische aandoeningen met vastgestelde diagnostische criteria. Een vergrote prostaat, of benigne prostaathyperplasie, wordt beoordeeld op symptomen, onderzoek en soms bloedtesten waaronder prostaat-specifiek antigeen. Laag testosteron wordt vastgesteld met ochtendbloedtesten, meestal op meer dan één moment, samen met symptomen. Een product dat als testosteronbooster wordt verkocht, diagnosticeert niets, vervangt die testen niet, en is geen behandeling voor een van beide aandoeningen.

Symptomen die een dokter vragen in plaats van een supplement zijn onder meer aanhoudende vermoeidheid, verlies van ochtenderecties, verminderd seksueel verlangen, moeite met urineren, ‘s nachts vaak wakker worden om te urineren, een zwakke urinestraal, gevoelige of vergrote borsten, opvliegers, en verlies van spier- of botdichtheid. Sommige daarvan overlappen met normale veroudering, en juist daarom is testen belangrijk. Als een voorgeschreven medicijn is gegeven voor laag testosteron of voor prostaatklachten, stop of verander het dan niet zonder de voorschrijver, en vervang het niet door een supplement.

Bijwerkingen, interacties en wie deze moet vermijden

• Zink: misselijkheid en maagpijn bij hogere doses. Langdurig gebruik boven de aanbevolen inname kan kopertekort veroorzaken. Vermijd het combineren van meerdere zinkbevattende producten.
• Vitamine D: over het algemeen goed verdragen bij gebruikelijke hoeveelheden. Zeer hoge doses kunnen een hoog calciumgehalte in het bloed veroorzaken, wat een medisch probleem is. Wie een geschiedenis van nierstenen of hoog calcium heeft, moet eerst een dokter vragen.
• Magnesium: diarree en krampen, vooral bij oxide of citraat. Vermijd of verlaag bij nierziekte, tenzij een dokter anders adviseert.
• Fenegriek: kan de bloedsuiker verlagen, dus het kan het effect van diabetesmedicatie versterken. Het kan ook maag-darmklachten veroorzaken en is in verband gebracht met allergische reacties bij mensen die gevoelig zijn voor kikkererwten en pinda.
• Tongkat ali: kan interageren met sedativa en met medicijnen die de bloedsuiker beïnvloeden. Langetermijnveiligheidsgegevens zijn beperkt.
• Ashwagandha: is in casusbeschrijvingen in verband gebracht met leverschade, en kan de schildklierhormoonspiegels beïnvloeden. Vermijd bij schildklierziekte, leverziekte, en bij iedereen die schildkliermedicatie of sedativa gebruikt zonder medisch advies.
• D-asparaginezuur: over het algemeen goed verdragen in onderzoeken, maar het bewijs voor voordeel is zwak.
• Boor: langetermijnveiligheidsgegevens zijn beperkt. Vermijd bij nierziekte.

Iedereen die voorgeschreven medicatie gebruikt, een medische aandoening heeft, of zwanger is of borstvoeding geeft, moet met een dokter of apotheker praten voordat hij of zij een van deze middelen start. Mannen met prostaatkanker of een geschiedenis daarvan, en mannen die hormoontherapie gebruiken, moeten deze hele categorie eerst met hun specialist bespreken.

Veelgemaakte fouten en mythen

• Aannemen dat symptomen gelijk zijn aan laag testosteron. Vermoeidheid, een sombere stemming en verminderd libido hebben vele oorzaken, waaronder slaapapneu, depressie, schildklierproblemen, bloedarmoede en bijwerkingen van medicatie. Een bloedtest brengt dit in kaart.
• Meerdere boosters tegelijk stapelen. Combinatieproducten maken het onmogelijk te weten wat wat doet, en vergroten de kans op het overschrijden van een veilige inname van zink of vitamine D.
• Resultaten verwachten zonder de basis op orde te brengen. Slaapduur, lichaamsvet, alcoholinname, trainingsbelasting en sommige medicijnen beïnvloeden testosteron. Geen enkele capsule weegt op tegen een chronisch slaaptekort.
• Geloven in een propriëtaire blend. Blends vermelden ingrediënten zonder hoeveelheden, waardoor vergelijking met de doses uit onderzoek onmogelijk is.
• Een normale uitslag behandelen. Als bloedtesten normaal zijn, valt er voor een booster niets te corrigeren. Meer is niet beter.
• Een supplement verwarren met voorgeschreven testosteron. Ze zijn niet gelijkwaardig, en voorgeschreven therapie vereist monitoring die een supplement niet heeft.